W prawie polskim do tej pory, pomimo licznych postulatów, nie istnieją przepisy regulujące uzgodnienie płci. Nie oznacza to jednak, że takie procesy w Polsce nie występują – sędziowie, w oparciu o międzynarodowe uregulowania oraz praktykę, rozstrzygają sprawy o ustalenie płci począwszy od lat 60. XX wieku 👩⚖️ (pierwszą próbę rozwiązania zagadnienia sądowego uzgodnienia płci podjął Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy, który orzeczeniem z dnia 24 września 1964 r., wydanym w sprawie II Cr 515/64 sprostował akt urodzenia na skutek wcześniejszej operacyjnej zmiany płci).
Powództwo o uzgodnienie płci opiera się na przepisie art. 189 k.p.c. (jest to powództwo o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa). Stroną pozwaną są rodzice powoda, co może budzić wątpliwości natury etycznej – zwłaszcza w sytuacji, gdy rodzice wspierają dziecko, niemniej wymaga tego struktura postępowania procesowego (trzeba wskazać stronę pozwaną). W przypadku gdy rodzice nie żyją, pozwanym jest kurator ustanowiony dla nieżyjących rodziców. Udział rodziców w postępowaniu nie powinien mieć jednak wpływu na orzeczenie sądu.
Czy powód musi przejść zabiegi medyczne, żeby uzgodnić płeć❓
Sądy w tym zakresie nie prezentują jednolitego podejścia 🧐
Z uwagi na treść art. 156 § 1 pkt 1 k.k., który penalizuje działania mające na celu pozbawienie człowieka zdolności płodzenia, lekarze odmawiają przeprowadzenia zabiegów medycznych mających wpływ na płodność bez przedstawienia sądowego prawomocnego orzeczenia w sprawie ustalenia płci. Najmniej kontrowersji budzi terapia hormonalna, która podejmowana jest przez powodów najczęściej przed procesem – a lekarze wydający diagnozę dla celów przeprowadzenia postępowania sądowego co do zasady sporządzają opinię dopiero, gdy pacjent rozpocznie taką terapię. Postanowienie SN z 1991 r. wprowadziło dodatkowo wymóg przejścia przez transmężczyzn zabiegu mastektomii, który nie jest zabiegiem pozbawiającym daną osobę zdolności płodzenia.
W praktyce orzeczniczej sędziowie oczekują zazwyczaj jedynie, żeby wygląd zewnętrzny powoda był zgodny z płcią odczuwaną 👍 Zdarza się jednak, że sąd uzależnia wydanie orzeczenia od faktu przeprowadzenia zabiegów medycznych. Zdaniem RPO jedynym dokumentem medycznym wymaganym od powoda powinna być formalna diagnoza lekarzy specjalistów stwierdzająca transpłciowość.
Co dzieje się po uzyskaniu orzeczenia sądu❓
Na wniosek osoby transpłciowej, kierownik urzędu stanu cywilnego nadaje nowy numer PESEL, wprowadza wzmiankę dodatkową dotyczącą zmiany oznaczenia płci w oparciu o wyrok sądu, a następnie wydaje decyzję dotyczącą imienia i – w niektórych wypadkach, nazwiska osoby transpłciowej. Zauważyć należy, że w akcie urodzenia osoby transpłciowej jest wzmianka o zmianie płci❗️ Nie ma możliwości wydania nowego aktu urodzenia takiej osoby (SN w dniu 22 czerwca 1989 r., III CZP 37/89 uznał, że sprostować można tylko to, co było błędne od początku, tj. w dacie sporządzenia aktu, natomiast późniejsze zmiany poszczególnych elementów stanu cywilnego zarejestrowane są z reguły w formie wzmianek dodatkowych).
Jeżeli masz więcej pytań na ten temat, zapraszam do kontaktu.
